Empatia to umiejętność dostrzegania, wyobrażania sobie i myślenia o sytuacji z perspektywy innej osoby. Żeby zrozumieć co czuje druga osoba musimy poznać jej historię, okoliczności sytuacji, poddawać refleksji to co dzieje się w jej umyśle oraz wczuwać się w jej emocje.

Empatia to rozumienie przeżyć innych osób, wczuwanie się w ich emocje oraz komunikowanie tego co dostrzegamy i rozumiemy.

Osoby empatyczne potrafią dostroić się do swoich rozmówców, dobrze odczytywać wyraz ich twarzy, nawiązywać kontakt wzrokowy oraz reagować na zmiany w ich nastroju. Dbają o równowagę podczas rozmowy, skupiają się na tym co mówią inni próbując ich zrozumieć. Empatia jest więc podstawą do budowania dobrych więzi, umożliwia zrozumienie siebie i innych. Gdy zaczyna jej brakować relacje się psują a gdy całkiem zanika dochodzi do nadużycia, wykorzystywania, dyskryminacji i przemocy.

Aby być empatycznym trzeba empatii doświadczyć. Wiele badań i obserwacji pokazuje, że doświadczenia wczesnej opieki rodzicielskiej wywierają znaczący wpływ na rozwój empatii.

Donald Winnicott pisał o tym, że rozwój psychologiczny niemowląt zachodzi w relacji. Niemowlę od urodzenia bardzo uważnie reaguje na ludzki głos, twarz i oczy. Dziecko jakby przeglądając się w oczach matki zyskuje znaczenie tego co czuje i co się z nim dzieje. To odzwierciedlanie jest bardzo ważne i kluczowe dla rozwoju zdolności do empatii. Wrażliwi rodzice, którzy skupiają uwagę na doświadczeniach dzieci i adekwatnie reagują na ich potrzeby pomagają zrozumieć im myśli, uczucia i zachowania zarówno swoje jak i innych. Empatia wraz z innymi uczuciami takimi jak miłość, życzliwość, troska, wrażliwość umożliwia budowanie dobrych relacji z innymi.

Utrata empatii rodzi wiele problemów natury behawioralnej, emocjonalnej i relacyjnej.

Teoria Umysłu zakłada, że wraz z rozwojem fizycznym, psychologicznym i emocjonalnym dziecka rozwija się świadomość, że inne osoby mają podobne umysły do naszych. Zatem podobnie jak my mogą myśleć, przeżywać, czuć i pragnąć różnych rzeczy. Im bardziej rozwinięta jest Teoria Umysłu tym lepsze staje się rozumienie zachowań innych, regulowanie swoich emocji a w konsekwencji radzenie sobie w interakcjach społecznych.

Teorie Umysłu i empatia są ze sobą ściśle związane i rozwijają się równolegle.

Ciekawostka: gdy obserwujemy innych ludzi w  naszych mózgach uaktywniają się sieci neuronów zwanych neuronami lustrzanymi, które odkodowują intencję innych oraz pozwalają na dostrojenie się emocjonalne poprzez aktywowanie podobnych mikrozachowań w naszym ciele. Jest to proces nieświadomy i automatyczny zachodzący w naszym mózgu. Okazuje się, że te neurony aktywują się tylko wtedy, gdy obserwujemy zachowania istot, które mają umysły podobne do naszych. Nie uaktywniają się natomiast wtedy, gdy obserwujemy jakieś obrazy czy przedmioty. To nieświadome naśladownictwo sprawia, że czujemy się dobrze w kontakcie z druga osobą, rośnie poziom empatii, wzajemności i więzi między ludźmi. Osoby o wysokim poziomie empatii bardzo dobrze potrafią odzwierciedlać ekspresję emocjonalną innych osób, dostosowując np. swój ton głosu do tonu głosu drugiej osoby, przybierając podobną mimikę twarzy i mowę ciała.